حسن حسين زاده شانه چى
73
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
كشتار مخالفان دست زد . « 1 » اين وضعيت نابسامان تا پايان خلافت المقتدر ادامه يافت و دوران حكومت او دورانى پر آشوب و آشفته بود و به گفتهء ابن طقطقى ، به سبب كم بودن سن المقتدر و تسلط مادرش ، و زنان دربار و حتى خدمتكاران بر امور حكومتى ، و اشتغال او به خوشگذرانى ؛ مملكت رو به ويرانى نهاد ؛ خزانه بيت المال خالى شد و اختلافات بالا گرفت . « 2 » در چنين شرايطى وزيران و درباريان بر سر تصاحب قدرت تلاش مىكردند تا رقيبان خود را از صحنه خارج كنند و خود را به مقامات بالاترى برسانند ، از اينرو هر وزيرى كه منصوب مىشد پس از مدتى كوتاه با دسيسهها و سخنچينىهاى اطرافيان بر كنار و وزيرى جديد به جاى او گمارده مىشد . بدينگونه تا پايان خلافت المقتدر ، مسند وزارت 15 بار عوض گرديد و سيزده نفر به وزارت منصوب و از آن بر كنار گشتند كه برخى براى بار دوم و سوم به اين منصب گمارده مىشدند . « 3 » بىكفايتى وزيران و عزل و نصبهاى پىدرپى آنها و نيز عدم توانايى المقتدر در ادارهء امور ، زمينه را براى مداخلهء زنان دربارى در امور دولتى و حكومتى باز كرده بود . مادر المقتدر كه سيده ناميده مىشد ، به زودى ادارهء امور را به دست گرفت و در عزل و نصب وزيران و امور قضايى و رسيدگى به نظام دخالت مىنمود . « 4 » ضعف المقتدر در ادارهء حكومت به جايى رسيد كه برخى از درباريان عليه او توطئه كرده و قصد بركنارى او را داشتند . او يك بار توانست با كمك هوادارانش بر مخالفان پيروز شود ؛ اما پس از چندى در نبردى با مخالفانش به قتل
--> بود كه به اتهام همكارى با قرمطيان به قتل رسيد . ر . ك : ابن طقطقى ، همان ، ص 259 و زامباور ، نسبنامه خلفاء و شهرياران ، ص 8 . ( 1 ) . ابن اثير ، الكامل ، ج 6 ، ص 462 . ( 2 ) . ابن طقطقى ، الفخرى ، ص 256 . ( 3 ) . مسعودى ، همان ، ج 2 ، ص 690 . ( 4 ) . قرطبى ، صلة تاريخ الطبرى ، ص 50 .